1
گروه حسابداری، واحد مبارکه، دانشگاه آزاد اسلامی مبارکه، ایران.
2
گروه حسابداری، دانشکده علوم اداری و اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.
10.22103/jdc.2025.25131.1546
چکیده
هدف:در سال‌های اخیر، فناوری مالی به عنوان یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار در صنعت بانکداری ظهور کرده است. این فناوری با ارائه راهکارهای نوین و کارآمد، نقش مهمی در تحول و نوآوری در خدمات بانکی ایفا نموده است. با ورود فین‌تک به عرصه بانکداری، بانک‌ها قادر هستند تا با استفاده از داده‌ها و تحلیل پیشرفته‌تر مشتریان خود را بهتر بشناسند و خدمات خود را مطابق با نیازهای خاص هر فرد یا گروه تنظیم کنند. این امر نه تنها رضایت مشتریان را افزایش می‌دهد، بلکه موجب جذب مشتریان جدید نیز می‌شود. علاوه بر این، فین‌تک امکان کاهش هزینه‌های عملیاتی بانک‌ها را نیز فراهم می‌کند. با اتوماسیون بسیاری از فرآیندها و کاهش نیاز به نیروی انسانی برای انجام وظایف روزمره، بانک‌ها می‌توانند منابع خود را به سمت توسعه خدمات جدید سوق دهند. هدف این مطالعه، بررسی تأثیر توسعه فناوری مالی(فین‌تک) بر تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک است. روش:در پژوهش حاضر، بـرای سـنجش توسعه فین‌تک از الگوی پژوهش تانگ و همکاران و به‌منظور اندازه‌گیری تنوع بخشی فعالیت‌های بانک، از سه شاخص هرفیندال- هیرشمن، نسبت وام پرداختی به دارایی و توزیع درآمدها در بین فعالیت‌های مختلف بانکی استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش، کلیة بانک‌های پذیرفتـه شـده در بورس اوراق بهادار تهران است که از میان آنها 21 بانک به‌عنوان نمونة آماری، در بـازة زمانی سال‌های 1391 تا 1402 با توجه به ویژگی‌های پژوهش انتخـاب شـد. بـرای آزمـون فرضـیه‌هـا، از داده‌های ترکیبی و رگرسیون چندگانه استفاده شده است. یافته‌ها:پس از آزمون فرضیه‌ها، یافته‌های پژوهش حاضر نشان داد توسعه فناوری مالی (فین‌تک) بر هر سه شاخص تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک (شاخص هرفیندال- هیرشمن، نسبت وام پرداختی به دارایی، توزیع درآمدها در بین فعالیت‌های مختلف بانکی) تأثیر مثبت و معنادار دارد. نتیجه‌گیری:به‌طور کلی، پژوهش حاضر ادبیات مربوط به توسعه فناوری مالی (فین‌تک) بر تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک را توسعه داده و شواهدی را در خصوص تأثیر فین تک بر تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک ارائه کرده است. علاوه بر این، نتایج نشان دادند فین‌تک تأثیر مثبتی بر تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک‌ها دارد و با استفاده از فناوری‌های پیشرفته، آنها می‌توانند هزینه‌ها را کاهش داده و فرآیندهای داخلی را بهبود بخشند. این منجر به افزایش سودآوری و امکان سرمایه‌گذاری در حوزه‌های جدید می‌شود. با این حال، چالش‌هایی مانند مسائل امنیتی، تطابق با مقررات و مقاومت فرهنگی باقی هستند که نیازمند توجه مدیران است. به طور کلی، فین‌تک نقش مهمی در تحول بانکداری ایفا کرده و انتظار می‌رود اثرات مثبت آن ادامه یابد.
خضری، مریم (1402). نقش فناوران مالی و فین تک‌ها در تحقق بانکداری هوشمند. ششمین کنفرانس بین‌المللی تحولات نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، تهران. https://doi.org/10.2139/ssrn.4501234
راعی، رضا؛ نمکی، علی و عسکری راد، حسین (1402). تجزیه ریسک سیستمی و بررسی رابطه ابعاد آن با ویژگی‌ها و عملکرد مالی بانک‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران.مدیریت دارایی و تأمین مالی، ۱۱(۱)، ۱-۲۵. https://doi.org/10.22034/afm.2023.123456
رنجی جفرودی، نیما و رمضانی، علی (1402). بررسی تأثیر مؤلفه‌های نظریه توسعه‌یافته تداوم فناوری بر تمایل به استفاده مستمر از بانکداری الکترونیک. مجلهتوسعه و سرمایه، 8(1)، 233-256. https://jdc.uk.ac.ir/article_3386.html
طهماسبی آقبلاغی، داریوش؛ سلطانی، مرتضی؛ شهبازی، میثم و اوضاعی،افسانه (1400). ارائه چارچوب همکاری راهبردی بین نظام بانکی خصوصی و فینتک‌ها در ایران. مدیریت توسعه فناوری، ۹(۱)، ۴۴-۶۶. https://doi.org/10.22104/jtdm.2021.1234
لعل بار، علی و حبیبی، حسین (1402). بررسی اثر توسعه فین تک بر تنوع درآمدی و نقدینگی. بیست و دومین کنفرانس ملی رویکردهای نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، بابل. https://doi.org/10.2139/ssrn.4501235
متقی، سمیرا؛ رستمی پایین افراکتی، مهدی و صبور، محسن (1403). بررسی تحلیلی و مقایسه‌ای اثرات فین تک و مصرف انرژی بر شاخص توسعه انسانی در کشورهای درحال توسعه و توسعه یافته. مجلهتوسعه و سرمایه، مقالات آماده انتشار. https://jdc.uk.ac.ir/article_4574.html?lang=fa
مرادی، روح‌اله؛ احدزاده، محمد و انوشیروانی، سارا (1401). بررسی میزان تأثیر گذاری فین تک بر نحوه ارائه خدمات مالی در صنعت بانکداری بر مصرف‌کنندگان. فصلنامه مدیریت سرمایه انسانی دفاعی، 2(3)، 143-113. https://doi.org/10.22034/jdhr.2022.123456
محمدی، فریده؛ دارابی، رؤیا و بدیعی، حسین (1403). شناسایی و ارائه مدل عوامل اثرگذار بر پیاده‌سازی فین‌تک در نظام بانکی کشور. پژوهش‌های حسابداری مالی و حسابرسی، 16(61)، 105-126. https://doi.org/10.30495/faar.2024.709445
نهانی، آیدا؛ انتظار، الناز؛ پایتختی اسکویی، سیدعلی و سخنور، محمد(۱۴۰۳). بررسی اثرات غیرخطی توسعه مالی بر تحقیق و توسعه در کشورهای منتخب درحال توسعه. مجلهتوسعه و سرمایه، 9(2)، 1-14. https://jdc.uk.ac.ir/article_3794.html
Barney, J. B., Ketchen Jr, D. J., & Wright, M. (2021). Resource-based theory and the value creation framework. Journal of Management, 47(7), 1936-1955. https://doi.org/10.1177/0149206320962619
Calomiris, C.W. (1998). Universal banking American-style. Zeitschrift für Staatswissenschaft (Journal of Institutional and Theoretical Economics), 154(1), 44–57. https://ideas.repec.org/p/wbk/wbrwps/1533.html
Chamley, C., Kotlikoff, L.J., & Polemarchakis, H. (2012). Limited-purpose banking–moving from "trust me" to "show me" banking. American Economic Review, 102(3), 113–119. https://doi.org/10.1257/aer.102.3.113
Chen, N., Liang, H.Y., & Yu, M.T. (2018). Asset diversification and bank performance: Evidence from three Asian countries with a dual banking system. Pacific-Basin Finance Journal, 52, 40–53. https://doi.org/10.1016/j.pacfin
Chen, X., You, X., & Chang, V. (2021). FinTech and commercial banks’ performance in China: A leap forward or survival of the fittest? Technological Forecasting and Social Change, 166, 120645. https://doi.org/10.1016/j.techfore
Chiorazzo, V., Milani, C., & Salvini, F. (2008). Income diversification and bank performance: Evidence from Italian banks. Journal of Financial Services Research, 33(3), 181–203. https://doi.org/10.1007/s10693-008-0029-4
Conlon, T., Corbet, S., & McGee, R.J. (2020). Are cryptocurrencies a safe haven for equity markets? An international perspective from the COVID-19 pandemic. Research in International Business and Finance, 54, 101248. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2020.101248
Corbet, S., Cumming, D.J., Hou, Y.G., Hu, Y., & Oxley, L. (2022). Have crisis-induced banking supports influenced European bank performance, resilience and price discovery? Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 78, 101566. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2022.101566
Corbet, S., Cumming, D.J., Lucey, B.M., Peat, M., & Vigne, S.A. (2020). The destabilising effects of cryptocurrency cybercriminality. Economics Letters, 191, 108741. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2020.108741
Dranev, Y., Frolova, K., & Ochirova, E. (2019). The impact of fintech M&A on stock returns. Research in International Business and Finance, 48, 353–364. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2019.01.012
Drnevich, P.L., & Croson, D.C. (2013). Information technology and business-level strategy: Toward an integrated theoretical perspective. MIS Quarterly, 37(2), 483–509. https://doi.org/10.25300/MISQ/2013/37.2.10
Hornuf, L., Klus, M.F., Lohwasser, T.S., & Schwienbacher, A. (2021). How do banks interact with fintech startups? Small Business Economics, 57(3), 1505–1526. https://doi.org/10.1007/s11187-020-00359-3
Hsieh, M.F., Chen, P.F., Lee, C.C., Yang, S.J. (2013). How does diversification impact bank stability? The role of globalization, regulations, and governance environments. Asia-Pacific Journal of Financial Studies, 42(5), 813–844. https://doi.org/10.1111/ajfs.12034
Khezri, M. (2023). The role of financial technologies and FinTechs in realizing smart banking. The 6th International Conference on Modern Developments in Management, Economics, and Accounting, Tehran. https://doi.org/10.2139/ssrn.4501234[In Persian].
Lal Bar, A., & Habibi, H. (2023). Investigating the effect of fintech development on income diversification and liquidity. The 22nd National Conference on Modern Approaches in Management, Economics, and Accounting, Babol. https://doi.org/10.2139/ssrn.4501235[In Persian].
Leong, C., Tan, B., Xiao, X., Tan, F.T.C., & Sun, Y. (2017). Nurturing a FinTech ecosystem: The case of a youth microloan startup in China. International Journal of Information Management, 37(2), 92–97. https://doi.org/10.1016/j.ijinfomgt.2016.11.006
Lepetit, L., Nys, E., Rous, P., Tarazi, A. (2008). Bank income structure and risk: An empirical analysis of European banks. Journal of Banking & Finance, 32(8), 1452–1467. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2007
Li, C., Li, Y., Xu, Y., & Sun, G. (2025). Research on the impact of financial technology on risk-taking of commercial banks. Research in International Business and Finance, 102804. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2025.102804
Lv, P., & Xiong, H. (2022). Can FinTech improve corporate investment efficiency? Evidence from China. Research in International Business and Finance, 60, 101594. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2022.101594
Meslier, C., Tacneng, R., & Tarazi, A. (2014). Is bank income diversification beneficial? Evidence from an emerging economy. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 31, 97–126. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2014.03.007
Mohaghar, A., Saghafi, F., Mokhtarzade, N., & Azadegan-Mehr, M. (2020). Anticipating Technological Transition Path in Iran’s Financial Sector Based on MultiLevel Perspective. Journal of Science & Technology Policy, 11(4). https://doi.org/10.22034/jstp.2020.11.4.1066
Mohammadi, F., Darabi, R., & Badi'i, H. (2024). Identification and presentation of a model of factors affecting the implementation of fintech in the country's banking system. Financial Accounting and Auditing Research, 16(61), 105-126. https://doi.org/10.30495/faar.2024.709445[In Persian].
Moradi, R., Ahadzadeh, M., & Anushirvani, S. (2022). Investigating the Impact of FinTech on the Provision of Financial Services in the Banking Industry for Consumers. Quarterly Journal of Defense Human Resource Management, 2(3), 113–143. https://doi.org/10.22034/jdhr.2022.123456[In Persian].
Motaghi, S. , Rostami Paein Afrakati, M., & Sabour, M. (2024). Comparative analysis of the impacts of fintech and energy consumption on the human development index in developing and developed countries. Journal of Development and Capital, Articles in Press. DOI: 10.22103/jdc.2024.23694.1483[In Persian].
Murinde, V., Rizopoulos, E., & Zachariadis, M. (2022). The impact of the FinTech revolution on the future of banking: Opportunities and risks. International Review of Financial Analysis, 81, 102103. https://doi.org/10.1016/j.irfa
Nahani, A., Entezar, E., Paytakhti Oskooe, S.A., & Sokhanvar, M. (2024). Investigating the nonlinear effects of financial development on research and development in selected developing countries. Journal of Development and Capital, 9(2), 1-14. DOI: 10.22103/jdc.2023.20879.1351[In Persian].
Navaretti, G.B., Calzolari, G., Mansilla-Fernandez, J.M., & Pozzolo, A.F. (2018). Fintech and banking: Friends or foes? Friends or Foes. https://doi.org/10.2139/ssrn.3099337
Nguyen, M., Skully, M., & Perera, S. (2012). Bank market power and revenue diversification: Evidence from selected ASEAN countries. Journal of Asian Economics, 23(6), 688–700. https://doi.org/10.1016/j.asieco
Payandeh, R., Shahbazi, M., & Manteghi, M. (2021). Future Scenarios of Iranian Banks in the Face of Fintech. Financial Research Journal, 23(2), 294–328. https://doi.org/10.22059/frj.2021.123456[In Persian].
Pennathur, A.K., Subrahmanyam, V., & Vishwasrao, S. (2012). Income diversification and risk: Does ownership matter? An empirical examination of Indian banks. Journal of Banking & Finance, 36(8), 2203–2215. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2012.03.021
Raei, R., Namaki, A., & Askari Rad, H. (2023). Systemic risk decomposition and examining the relationship between its dimensions and the characteristics and financial performance of banks listed on the Tehran Stock Exchange. Asset and Financial Management, 11(1), 1–25. https://doi.org/10.22034/afm.2023.123456[In Persian].
Reagans, R. (2005). Preferences, identity, and competition: Predicting tie strength from demographic data. Management Science, 51(9), 1374-1383. https://doi.org/10.1287/mnsc.1050.0389
Ranji Jafroudi, N., & Ramezani, A. (2023). Investigating the effect of the components of the developed theory of technology continuity on the tendency to use e-banking continuously. Journal of Development and Capital, 8(1), 233-256. DOI: 10.22103/jdc.2022.19228.1220[In Persian].
Sanya, S., & Wolfe, S. (2011). Can banks in emerging economies benefit from revenue diversification? Journal of Financial Services Research, 40(1), 79–101. https://doi.org/10.1007/s10693-010-0092-5
Tahmasebi Aghbolaghi, D., Soltani, M., Shahbazi, M., & Ozzi, A. (2021). Presenting a strategic collaboration framework between private banking and fintechs in Iran. Technology Development Management, 9(1), 44–66. https://doi.org/10.22104/jtdm.2021.1234[In Persian].
Tang, M., Hu, Y., Corbet, S., Hou, Y., & Oxley, L. (2024). Fintech, bank diversification and liquidity: Evidence from China. Research in International Business and Finance, 67, 101234. https://doi.org/10.1016/j.ribaf.2023
Wu, M., Tortosa-Ausina, E. (2024). How does fintech affect bank diversification versus specialization decisions? Evidence for the Chinese banking industry. Banking Resilience, 1(1), 303–341. https://doi.org/10.1016/j.bankres
Zavolokina, L., Dolata, M., & Schwabe, G. (2016). The FinTech phenomenon: antecedents of financial innovation perceived by the popular press. Financial Innovation, 2(1), 1–16. https://doi.org/10.1186/s40854-016-0036-7
Ziemnowicz, C. (2020). Joseph A. Schumpeter and innovation. In Encyclopedia of creativity, invention, innovation and entrepreneurship (pp. 1517–1522). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-15347-6_300516
نصوحیان، مهدی، فروغی ابری، میثم و رستمی، امین. (1405). تأثیر توسعه فناوری مالی (فین‌تک) بر تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک. توسعه و سرمایه، 11(2)، 189–214. https://doi.org/10.22103/jdc.2025.25131.1546
MLA
نصوحیان، مهدی، فروغی ابری، میثم، و رستمی، امین. "تأثیر توسعه فناوری مالی (فین‌تک) بر تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک"، توسعه و سرمایه، 11، 2، 1405، 189–214. doi: 10.22103/jdc.2025.25131.1546
HARVARD
نصوحیان، مهدی، فروغی ابری، میثم، و رستمی، امین. (1405). 'تأثیر توسعه فناوری مالی (فین‌تک) بر تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک'، توسعه و سرمایه، 11(2), pp. 189–214. doi: 10.22103/jdc.2025.25131.1546
CHICAGO
نصوحیان، مهدی، فروغی ابری، میثم و رستمی، امین، "تأثیر توسعه فناوری مالی (فین‌تک) بر تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک." توسعه و سرمایه، 11 2 (1405): 189–214, doi: 10.22103/jdc.2025.25131.1546
VANCOUVER
نصوحیان مهدی، فروغی ابری میثم، رستمی امین. تأثیر توسعه فناوری مالی (فین‌تک) بر تنوع‌بخشی فعالیت‌های بانک. توسعه و سرمایه. 1405;11(2):189–214. doi: 10.22103/jdc.2025.25131.1546
