مقایسه قدرت تبیین و پیش‌بینی الگوهای مختلف مدیریت سود و ارتباط بین این الگوها در رژیم‌های مختلف بازار سرمایه

یعقوبی, امیرهادی; محمدی پور, رحمت الله; محمدی ملقرنی, عطاالله

doi:10.22103/jdc.2025.25037.1543

مقایسه قدرت تبیین و پیش‌بینی الگوهای مختلف مدیریت سود و ارتباط بین این الگوها در رژیم‌های مختلف بازار سرمایه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

امیرهادی یعقوبی ¹

رحمت الله محمدی پور ²

عطاالله محمدی ملقرنی ¹

¹ گروه حسابداری، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.

² گروه حسابداری، واحد ایلام، دانشگاه آزاد اسلامی، ایلام، ایران.

10.22103/jdc.2025.25037.1543

چکیده

هدف: هدف تحقیق حاضر مقایسه قدرت تبیین و پیش‌بینی الگوهای مختلف مدیریت سود و ارتباط بین این الگوها در رژیم‌های مختلف بازار سرمایه است.

روش: در این تحقیق، از داده‌های پانلی و تکنیک میانگین‌گیری پویای بیزین جهت تعیین مدل بهینه مدیریت سود تعهدی و واقعی، طی دوره زمانی 1400-1390 برای 140 شرکت بورس اوراق بهادار تهران انجام شده است. علاوه بر این، جهت تعیین ارتباط میان مدیریت سود تعهدی و واقعی در رژیم‌های مختلف بازار سرمایه، روش مارکوف سویچینگ مورد استفاده قرار گرفته است.

یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد 69 عامل مؤثر بر مدیریت سود تعهدی و 12 عامل مؤثر بر مدیریت سود واقعی هستند. علاوه بر این، ارتباط میان مدیریت سود واقعی و تعهدی در شرایط رکود بازار سرمایه در سطح پایین و در جهت عکس هستند. در نهایت، رابطه میان مدیریت سود واقعی و تعهدی در شرایط رونق بازارسرمایه در سطح بسیار بالا و در جهت مستقیم هستند.

نتیجه‌گیری: در راستای تعیین مدل بهینه مدیریت سود واقعی و تعهدی ضرورت دارد که از یک دیدگاه سیستمی استفاده گردد و تنها استفاده از یک مدل خاص یا یک سری متغیرهای مشخص نمی‌تواند دیدگاه جامعی را برای مشخص نمودن مدل بهینه مدیریت سود واقعی و تعهدی ارائه دهد. از این رو پیشنهاد می‌گردد طراحی مدل بهینه برای مدیریت سود واقعی و تعهدی و دستکاری قیمت در رژیم‌های مختلف بازار سرمایه باید مورد توجه قرار گیرد چرا که لازم است در هر وضعیت اقتصادی (رکود یا رونق)، متناسب با وضعیت موجود تصمیم‌گیری حاصل شود.

کلیدواژه‌ها

مدیریت سود واقعی

مدیریت سود تعهدی

میانگین‌گیری پویای بیزین

رویکرد مارکوف سوئیچینگ

اخگر، محمد امید؛ سجادی، زانیار و حاجی میرزائی، مائده (1400). ارتباط نااطمینانی سیاست‌های اقتصادی با مدیریت سود با تأکید بر نقش چرخه عمر شرکت‌ها. مجله توسعه و سرمایه، 6(2)، 71-91. https://jdc.uk.ac.ir/article_3092.html

اعتمادی، حسین؛ آذر، عادل و ناظمی اردکانی، مهدی (1389). بررسی نقش تخصص حسابرس در صنعت بر مدیریت واقعی سود و عملکرد عملیاتی آتی. مجله دانش حسابداری، 1(1)، 9-28. https://jak.uk.ac.ir/article_53.html

ایمنی، محسن؛ رهنمای رودپشتی، فریدون و بنی مهد، بهمن (1398). رابطه دستکاری فعالیت‌های واقعی و مدیریت سود مبتنی بر اقلام تعهدی با استفاده از رویکرد سیستم معادلات بازگشتی. دانش حسابداری و حسابرسی مدیریت، 8(29)، 14-1. https://www.jmaak.ir/article_13822.html

ایزدی‌نیا، ناصر؛ ربیعی، حامد و حمیدیان، نرگس (1398). بررسی رابطه بین اهرم مالی و مدیریت سود واقعی شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. پیشرفت‌های حسابداری، 5(1)، 33-54. https://jaa.shirazu.ac.ir/article_1652.html

بزرگ اصل، موسی و غفارپور، فرشید (1391). مقایسه الگوهای پیش بینی اقلام تعهدی برای تشخیص مدیریت سود. تحقیق‌های کاربردی در گزارشگری مالی، 1(1)، 27-50. https://www.arfr.ir/article_50595.html

ثقفی، علی بهار مقدم، مهدی (1387). محرک‌های مؤثر بر مدیریت سود. مجله توسعه و سرمایه، 1(2)، 103-125. https://jdc.uk.ac.ir/article

ثقفی، علی و پوریانسب، امیر (1389). نظریه مدیریت سود. فصلنامه تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 2(6)،34-53. https://www.iaaaar.com/article

زمان‌نژاد، محمدصادق؛ اصولیان، محمد و صادقی، سید جلال (1401). بررسی تأثیر مدیریت سود بر بهره‌وری سرمایه‌گذاری شرکت‌های منتخب پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. نشریه تحقیقات حسابداری و حسابرسی، 13(49)، 97-118. https://www.iaaaar.com/article_131572.html

طایفه آقارضالو، ندا؛ زواری رضایی، اکبر و محمدپور، رضا (1400). رابطه مدیریت سود واقعی با مدیریت اقلام تعهدی و نقش آنها بر دوره تصدی مدیرعامل. اولین همایش ملی اقتصاد، مدیریت و مهندسی مالی با تأکید بر تولید، پشتیبانی‌ها و مانع زدایی‌ها، ارومیه. https://civilica.com/doc/1414549

غیور، امیر حسین؛ جیران آسیا، مجتبی (1402). ابقا مدیریتی و مدیریت سود شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران. چشم‌انداز حسابداری و مدیریت، 6(79)، 173-185. https://www.jamv.ir/article_173784.html

گردون، عادل؛ خدری، نادر. محمودی، علی و بصیرت، مهدی (1403). مدل‌سازی سرایت‌پذیری نااطمینانی‌های بازارهای موازی بر مدیریت سود واقعی و تعهدی در بازه‌های زمانی کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت. تحلیل بازار سرمایه، 14، 34-58. https://sanad.iau.ir/Journal/jcma/Article/1123492

ولی‌پور، هاشم؛ طالب‌نیا، قدرت‌الله و جوانمرد، علی (1392). بررسی تأثیر مدیریت سود بر کیفیت سود شرکت‌های دارای بحران مالی. مجله دانش حسابداری، 4(13)، 75-103. https://jak.uk.ac.ir/article_558.html

References

Akhgar, M.O., Sajjadi, Z., & Hajimirzaei, M. (2021). The relationship between economic policy uncertainty and earnings management with emphasis on life cycle stages. Journal of Development and Capital, 6(2), 71-91. DOI: 10.22103/jdc.2021.18395.1166 [In Persian].

Asim, A., & Siddiqui, D. (2020). Asymmetrically timely loss recognition and the accrual anomaly: Evidence from Pakistan’s non-financial sectors. Evidence from Pakistan’s non-financial sectors (August 29, 2020). https://ssrn.com/abstract=3683020

Ball, R., Gerakos, J., Linnainmaa, J., & Nikolaev, V. (2015). Earnings management, earnings surprises, and distressed firms. Journal of Financial Economics, 117(2), 225-248. https://papers.ssrn.com/sol3

Beatty, A., Liao, S., Yu, J.J. (2020). The spillover effect of fraudulent financial reporting on peer firms investments. Journal of Accounting and Economics, 55(2-3), 183-205. DOI: 10.1016/j.jacceco.2013.01.003

Bozorgasl, M., & Ghafarpour, F. (2013). Comparing models of predicting accruals for determining earnings management. Applied Research in Financial Reporting, 1(1), 27-50. https://www.arfr.ir/article_50595 [In Persian].

Bruns, W., & Merchant, K. (1990). The dangerous morality of managing earnings. Management Accounting, 72, 22–25. https://www.researchgate.net/publication/265235024

Chandren, S., Ahmad, Z., & Ali, R. (2021). Corporate governance mechanisms and accretive share buyback to meet or beat earnings per share forecast. International Journal of Business and Society, 16(3), 344-363. DOI: 10.33736/ijbs.572.2015

Charles, C., Schmid, M., & Von Meyerinck, F. (2017). Peer pressure in corporate earnings management. Working Paper. [PDF].

Chiu, P.C., Teoh, S.H., & Tian, F. (2020). Board interlocks and earnings management contagion. The Accounting Review, 88(3), 915-944. DOI: 10.2139/ssrn.1723714

Christensen, E., Huffman, A., Lewis-Western, M., & Scott, R. (2022). Accruals earnings management proxies: Prudent business decisions or earnings manipulation? Journal of Business & Accounting, 4(3-4), 536-587. DOI: 10.2139/ssrn.2793838

Cohen, Daniel A., & Lys Thomas, Z. (2022). Substitution between accrual- based earnings management and real activities manipulation– A commentary and guidance for future research. http://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4042253

Dakka, Y. (2015). The relationship between volatility and predictability of profit. Journal of Finance and Accounting, 3(4), 69. DOI: 10.11648/j.jfa.20150304.12

De Franco, G., Hope, O.K., Larocque, S. (2021). Analysts’ choice of peer companies. Review of Accounting Studies, 20(1), 82-109. DOI: 10.2139/ssrn.2046396

Dechow, P.M., & Skinner, D.J. (2000). Earnings management: Reconciling the views of accounting academics, practitioners, and regulators. Accounting Horizons, 14, 235-250. https://ssrn.com/abstract=218959

Etemadi, H., Azar, A., & Nazemi Ardakani, M. (2012). The role of auditor industry specialization on earnings management and future operational performance. Journal of Accounting Knowledge, 1(1), 9-28. DOI: 10.22103/jak.2012.53 [In Persian].

Ge, W., & Kim, J. (2010). Real earnings management and cost of debt. CAAA Annual Conference. DOI: 10.1016/j.jbusres.2013.01.021

Ghayour, A., & Jeiran Asia, M. (2023). Managerial entrenchment and earnings management listed firms on Tehran Stock Exchange. Journal of Accounting and Management Vision, 6(79), 173-185. https://www.jamv.ir/article [In Persian].

Gordoon, A., Khodari, N., Mahmoudi, A., & Basirat, M. (2014). Modeling the contagion of uncertainties in parallel markets on real and accrued earnings management in the short, medium and long term. Capital Market Analysis, 14, 34-58. https://sanad.iau.ir/Journal/jcma/Article/1123492 [In Persian].

Graham, J.R., Harvey, C.R., & Rajgopal, S. (2005). The economic implications of corporate financial reporting. Journal of Accounting and Economics, 40, 3–73. DOI: 10.1016/j.jacceco.2005.01.002

Gunny, K. (2005). What are the consequences of real earnings management? Working paper. University of Colorado. [PDF].

Hamilton, J.D. (1994). Time series analysis. Princeton University Press, Princeton. https://doi.org/10.1515

Healy, P., & Wahlen, J. (2012). A review of the earnings management literature and its implications for standard setting. Accounting Horizons, 17, 365-383. http://dx.doi.org/10.2308/acch.1999.13.4.365

How, J., & Housten, R. (2015). Earnings management, earnings surprises, and distressed firms. Accounting and Finance Research, 5(1), DOI: 10.5430/afr.v5n1p64

Imeni, M., Fereydoon Rahnama Roodposhti, F., & Banimahd, B. (2019). Relationship real activities manipulation with accrual-based earnings management using recursive equation system approach. Journal of Management Accounting and Auditing Knowledge, 8(29), 1-14. https://www.jmaak.ir/article_13822 [In Persian].

Izadinia, N., Rabiee, H., & Hamidian, N. (2013). A study of the relationship between financial leverage and real earning management of listed companies in Tehran Stock. Journal of Accounting Advances, 5(1), 33-54. DOI: 10.22099/jaa.2013.1652 [In Persian].

Khuong, N., Thi Ngoc Ly, H., & Tuan Anh, L. (2023), Accrual-based, real activities earnings management and corporate social responsibility: A virtuous circle? Emerging Market Evidence, 11(1), 2209955-220. https://ideas.repec.org/a/taf/oaefxx/v11y2023i1p2209955.html

Klieštik,T., Hrosova, L., & Valášková, K. (2022). Do firm in the tourism sector manage earnings? The case of the V4 countries. Journal of Tourism and Services, 13(25), https://jots.cz/index.php/JoTS/article/view/376

Koop, G., & Korobilis, D. (2011). UK macroeconomic forecasting with many predictors: Which models forecast best and when do they do so? Economic Modelling, 28(5), 2307-2318. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2011.04.008

Mohapatra, S., Kumar, A., Mohapatra, M.R., Srivastava, V.(2025), Does CEO duality moderate environmental, social, and governance performance-earnings management relationship? Evidence from emerging markets. Finance Research Letters, 73, 106616. DOI: 10.1016/j.frl.2024.106616

Ranjbar, S., Farsad Amanollahi, Gh. (2018). The effect of financial distress on earnings management and unpredicted net earnings in companies listed on Tehran Stock Exchange. Management Sience, 8(9), 933-938. DOI: 10.5267/j.msl.2018.6.015

Roychowdhury, S. (2006). Earnings management through real activities manipulation. Journal of Accounting and Economics, 41, 335-370. http://dx.doi.org/10.1016/j.jacceco.2006.01.002

Saghafi, A., & Bahar Moghaddam, M. (2008). Incentives affecting earnings management. Journal of Development and Capital, 1(2), 103-125. DOI: 10.22103/jdc.2008.1894 [In Persian].

Saghafi, A., & Pourianasab, A. (2010). Profit management theory. Accounting and Auditing Research, 2(6), 34-53. DOI: 10.22034/iaar.2010.105157 [In Persian].

Sanjaya, P.S., & Saragih, M.F. (2012). The effect of real activities manipulation on accrual earnings management: The case in 52, Indonesia stock exchange (IDX). Journal of Modern Accounting and Auditing, 8(9), 1291-1300. DOI: 10.17265/1548-6583/2012.09.004

Schipper, K. (1989). Commentary on earnings management. Accounting Horizons, 3, 91-102. [Scientific Research Publishing].

Shabihi, H., Soleymani, A., & Ohadi, F. (2014). Relation between accounting conservatism and difference of real and predicted profit. Journal of Business and Management Review, 3(7), 286-298. [PDF].

Tayefeh Agharezalou, N., Zvari Rezaei, A., & Mohammadpour, R. (2017). The relationship between real earnings management and accruals management and their role on CEO tenure. First National Conference on Economics, Management and Financial Engineering with Emphasis on Production, Supports and Barriers Removal, Urmia. https://civilica.com/doc/1414549 [In Persian].

Umam, M., Aniri, S., Ginanjar, Y., & Prawiranegara, B. (2023). The effect of deferred tax burden, tax planning and deferred tax assets on profit management (Empirical study on manufacturing companies in the consumer goods industry sector listed on the Indonesia stock exchange In 2015-2019). Finance & Business Management Journal, 1(1), https://doi.org/10.31949/fbmj.v1i1.5989

Valipour, H., Talebnia, Gh., & Javanmard, A. (2013). The investigation of earning management effects on earning quality in firms under financial crises. Journal of Accounting Knowledge, 4(13), 75-103. DOI: 10.22103/jak.2013.558 [In Persian].

Wang, S., Kim, Y., Kim, S., & Song, K. (2025). Refinancing risk, earnings management, and stock return Research in International Business and Finance, 70, Part B, 102393. DOI: 10.1016/j.ribaf.2024.102393.

Yuan, T. (2015). Type of earnings management and different economic consequences. International Conference on Logistics Engineering, Management and Computer Science (LEMCS 2015). DOI: 10.2991/lemcs-15.2015.361

Zamannejad, M.S., Osoolian, M., & Sadeghi Sharif, S.J. (2021). The effect of earnings management on the long-term investment productivity of selected companies listed on the Tehran Stock Exchange. Accounting and Auditing Research, 13(49), 97-118. DOI: 10.22034/iaar.2021.131572 [In Persian].

Zhang, J., Su, T., & Meng., L. (2024), Corporate earnings management strategy under environmental regulation: Evidence from China. International Review of Economics & Finance, 90, 154-166. [RePec].

Zheng, Y., & Han, Y. (2025). Supervisory board, internal control quality, and earnings management. Finance Research Letters, 77, 107083. https://doi.org/10.1016/j.frl.2025.107083